Historia
Początki komunikacji (XIX wiek – początek XX wieku)
W 1862 roku uruchomiono stałe kursy omnibusu łączącego Śródmieście z dworcem Kolei Żelaznej Warszawsko-Wiedeńskiej. Po otwarciu w 1902 roku kolejki wąskotorowej do Sulejowa pojawiła się koncepcja połączenia obu dworców kolejowych linią tramwajową. Trasa miała przebiegać dzisiejszymi ulicami: Sulejowską, Śląską, Żeromskiego, al. 3 Maja, pl. Kościuszki, Słowackiego oraz Polskiej Organizacji Wojskowej do Dworca PKP, a następnie ulicami Polskiej Organizacji Wojskowej i Wojska Polskiego aż do pętli na Szczekanicy. Projekt ten jednak nie został zrealizowany, głównie z powodów finansowych.
Okres międzywojenny
W latach 20. XX wieku w Piotrkowie Trybunalskim funkcjonowało 10 postoi obsługiwanych przez 64 dorożki konne oraz około 30 autobusów i autotaksówek. W latach 30. ponownie rozważano przedłużenie kolejki wąskotorowej do Śródmieścia. Planowano lokalizację krańcówki na placu Czarnieckiego, placu Niepodległości lub placu Zamkowym. Także i te zamierzenia nie doczekały się realizacji.
Pierwsze próby komunikacji miejskiej po II wojnie światowej (1948–1955)
W 1948 roku uruchomiono komunikację miejską na dwóch trasach: Dworzec PKP – Bugaj (3 czerwca 1948 r.) oraz Szczekanica – Bugaj (około 20 czerwca 1948 r.) Tabor składał się z dwóch amerykańskich ciężarówek marki Guy, zakupionych od warszawskiego Zarządu Miejskiego za około 400 tys. zł. Pojazdy były kryte plandekami, a wejście znajdowało się w tylnej ścianie. Po kilku miesiącach funkcjonowania komunikacja ta upadła, m.in. z powodu braku zaangażowania władz miasta w zakup odpowiednich autobusów. Kolejną próbę podjęto w 1950 roku, gdy Miejskie Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej zakupiło od MPK Częstochowa kilka wyeksploatowanych autobusów. Ich stan techniczny był jednak tak zły, że mimo licznych napraw nigdy nie wyjechały na ulice miasta.
Uruchomienie stałej komunikacji miejskiej (1956–1969)
Przełom nastąpił 1 maja 1956 roku, kiedy na ulice Piotrkowa Trybunalskiego wyjechały trzy autobusy marki Star, obsługujące dwie linie: Szczekanica – Bugaj oraz HSO Kara – ul. Roosevelta. Łączna długość tras wynosiła 13 km. W 1956 roku autobusy MZK przewiozły 1,516 mln pasażerów. W lipcu 1959 roku tabor liczył już 17 autobusów marek Star i San, kursujących na trzech liniach, w tym nowo uruchomionej relacji Słowackiego – Wolborska.
Intensywny rozwój i lata 70.
W 1972 roku MZK Piotrków obsługiwał osiem linii autobusowych, w tym jedną podmiejską do Meszcz. W tym samym roku oddano do użytku nowoczesną zajezdnię autobusową przy ul. Krakowskie Przedmieście 73. Liczba przewiezionych pasażerów wyniosła wówczas 11,523 mln. W 1973 roku uruchomiono linię 9 – linię okólną o trasie: MZK – Krakowskie Przedmieście – Śląska – Sulejowska – Wyzwolenia – Wolborska – pl. Litewski – Wojska Polskiego – Buczka – 22 Lipca – Słowackiego – Sienkiewicza – Piastowska – Bieruta – Żeromskiego – Krakowskie Przedmieście – MZK. Łączna długość tras w mieście wynosiła wtedy 70 km. W grudniu 1976 roku funkcjonowało już 12 linii, w tym jedna podmiejska i dwie międzymiejskie, a w lipcu 1977 roku – 15 linii. 1 października 1977 roku, decyzją Wojewody Piotrkowskiego, powołano Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Komunikacji Miejskiej (WPKM) w Piotrkowie Trybunalskim.
WPKM i lata 80.
W 1979 roku ZKM Piotrków Trybunalski obsługiwał 17 linii autobusowych. W 1981 roku do taboru dołączyły pierwsze trzy przegubowe autobusy Ikarus 280. Rok później przewieziono 56,5 mln pasażerów. W 1983 roku WPKM dysponowało 200 autobusami, obsługującymi 62 linie o łącznej długości 530 km. Rok później liczba autobusów wzrosła do 206, liczba linii do 70, a ich długość do 824 km. W 1984 roku przewieziono rekordowe 64,5 mln pasażerów. W lutym 1986 roku uruchomiono linię pospieszną P na trasie Wierzeje – Wronia, jednak w lipcu 1987 roku przeprowadzono reorganizację układu linii, w ramach której zlikwidowano m.in. tę linię.
Przemiany ustrojowe i lata 90.
Przełom polityczno-gospodarczy 1989 roku znacząco wpłynął na funkcjonowanie komunikacji miejskiej w Piotrkowie Trybunalskim. Transformacja ustrojowa przyniosła zmiany organizacyjne, finansowe oraz własnościowe, które wymusiły dostosowanie przedsiębiorstwa do realiów gospodarki rynkowej. W 1989 roku na terenie miasta pojawiła się pierwsza prywatna linia komunikacji miejskiej, co zapoczątkowało konkurencję wobec państwowego przewoźnika. Od 1990 roku rozpoczęła się stopniowa ekspansja komunikacji poza granice administracyjne miasta, obejmując okoliczne miejscowości. 1 stycznia 1991 roku Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Komunikacji Miejskiej uległo podziałowi na pięć samodzielnych przedsiębiorstw. W Piotrkowie Trybunalskim utworzono Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne, które w kolejnych latach przekształcono w Miejski Zakład Komunikacyjny (MZK). Nowa struktura organizacyjna oznaczała przejęcie odpowiedzialności za funkcjonowanie transportu przez samorząd miejski. W 1993 roku na ulicach Piotrkowa pojawiły się prywatne minibusy, stanowiące bezpośrednią konkurencję dla MZK. Oferowały one większą częstotliwość kursów i elastyczniejsze trasy, co przyczyniło się do spadku liczby pasażerów komunikacji miejskiej.
W 1994 roku zakupiono cztery nowe autobusy Jelcz 120M, co było pierwszym większym odnowieniem taboru w nowej rzeczywistości gospodarczej. Jednak w latach 1995–1996 rozpoczęto kasację wyeksploatowanych autobusów Ikarus bez równoczesnego zakupu nowych pojazdów, co doprowadziło do stopniowego zmniejszenia liczby autobusów oraz ograniczenia części kursów. Lata 90. były okresem spadku liczby pasażerów, redukcji siatki połączeń oraz trudnej sytuacji finansowej przedsiębiorstwa. Jednocześnie był to czas restrukturyzacji, dostosowywania rozkładów jazdy do realnych potrzeb mieszkańców oraz stopniowego porządkowania systemu komunikacyjnego.
Lata 1997–2004
W 1997 roku uruchomiono linie 19, 20 i 21, jednak ze względu na niską frekwencję i względy ekonomiczne zostały one w krótkim czasie zlikwidowane. W 1999 roku zlikwidowano linie podmiejskie 11, 14, 17 i 18, co było efektem ograniczenia kosztów oraz zmniejszonego zapotrzebowania na przewozy w relacjach pozamiejskich.
Stopniowa poprawa sytuacji taborowej nastąpiła w 2000 roku, kiedy zakupiono cztery autobusy Jelcz M081MB, dostosowane do obsługi linii o mniejszym natężeniu ruchu. W 2001 roku flotę uzupełniono o kolejne autobusy marki Jelcz, co pozwoliło na wycofanie najbardziej wyeksploatowanych pojazdów. Okres ten charakteryzował się stabilizacją sieci połączeń oraz pierwszymi działaniami zmierzającymi do unowocześnienia floty.
Nowoczesny tabor (2005–2024)
Przełomowym momentem w modernizacji taboru był luty 2005 roku, kiedy do Piotrkowa Trybunalskiego trafiły pierwsze autobusy niskopodłogowe – MAN NL202 i NL222. Pojazdy te znacząco poprawiły komfort podróżowania, szczególnie dla osób starszych i z niepełnosprawnościami. W kolejnych latach sukcesywnie sprowadzano następne używane autobusy marki MAN, a w 2011 roku do taboru dołączyły pojazdy trzeciej generacji, spełniające wyższe normy emisji spalin. W 2021 roku zakupiono autobusy MAN NL323 Lion’s City, stanowiące kolejny krok w kierunku unowocześniania floty. Grudzień 2022 roku przyniósł dostawę pierwszych fabrycznie nowych autobusów Solaris Urbino 12 mild hybrid, które zapoczątkowały proces elektryfikacji i ekologizacji transportu miejskiego. W sierpniu 2023 roku do miasta dotarły pierwsze autobusy elektryczne Solaris Urbino 12 electric, a w 2024 roku flotę uzupełniono o kolejne pojazdy tego typu. Wraz z ich wprowadzeniem powstała odpowiednia infrastruktura ładowania w zajezdni.
Stan obecny (2026)
Obecnie (styczeń 2026 r.) tabor Miejskiego Zakładu Komunikacyjnego w Piotrkowie Trybunalskim liczy 40 autobusów, w tym: 22 autobusy marki MAN z lat 2002–2014, 18 ekologicznych autobusów Solaris Urbino 12 (mild hybrid oraz electric). Równolegle do modernizacji taboru następowały zmiany organizacyjne i optymalizacja siatki połączeń. Obecnie MZK obsługuje 11 linii autobusowych oznaczonych numerami 0–10, w tym jedną linię podmiejską – linię 5 do Bujen. System komunikacji miejskiej, mimo wielu reorganizacji i wyzwań finansowych na przestrzeni dekad, pozostaje istotnym elementem infrastruktury miejskiej Piotrkowa Trybunalskiego, dostosowując się do zmieniających się potrzeb mieszkańców oraz współczesnych standardów transportu publicznego.
W 2026 roku spółka przeprowadziła również odświeżenie wizerunkowe — wprowadzono nowe logo, uruchomiono nową, nowoczesną stronę internetową oraz wdrożono bardziej przejrzysty i funkcjonalny rozkład jazdy. W tym samym roku zaplanowano dalszą elektryfikację floty: spółka zostanie wyposażona w 11 nowych autobusów elektrycznych marki Solaris oraz jeden przegubowy autobus elektryczny tej samej marki, co znacząco wzmocni udział taboru zeroemisyjnego w komunikacji miejskiej. Dodatkowo MZK planuje w 2026 roku uruchomić automatyczną, bezobsługową stację benzynową dla mieszkańców Piotrkowa Trybunalskiego, mającą na celu ułatwienie tankowania oraz zwiększenie dostępności usług paliwowych w mieście. Spółka planuje także wdrożenie nowoczesnego systemu sprzedaży biletów bezpośrednio w autobusach, co pozwoli na szybszą i bardziej wygodną obsługę pasażerów.
Poniżej galeria zdjęć przedstawiająca autobusy archiwalne i współczesne:
